خلاصه پایان نامه جلوه های اهورا یی و اهریمنی در شاهنامه فردوسی
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد .A.M
گرایش : زبان و ادبیات فارسی
فصل اوّل :
کلیّات پژوهش
طرح و بیان مسئله :
شناخت بیشتر جلوه های اهورا و اهریمن در شاهنامه ی فردوسی و بررسی آنها همراه با دلایل و شواهد شعری موضوع این تحقیق است.
ضرورت و اهمیّت موضوع :
از آنجا که در شاهنامه ی فردوسی مطالب به صورت کلّی منظوم نوشته شده است و با توجّه به حجم کتاب ضرورت داشت که به صورت جداگانه و متمایز به جلوه های اهورا و اهریمن در شاهنامه پرداخته شود . هم بخاطر سودمند و جذّاب واقع شدن مطالب برای علاقمندان و بهره گیری از آنها و هم برای صرفه جویی در وقت و استفاده ی بهینه و آشنایی بیشتر با جلوه ها این تحقیق صورت گرفته است که حاوی مطالب سودمند و قابل استفاده برای تمام اقشار جامعه در داخل و خارج از کشور می باشد که بررسی و تحقیق به وسع توان و وقت این جانب در طول پایان نامه انجام گرفته شده است.
پیشینه ی تحقیق:
در مورد شاهنامه ی فردوسی کتابهای فراوانی درداخل و خارج از کشور نوشته شده است و تصحیح و شرح و گزارشهایی توسّط محقّقان و اساتید زبان و ادبیات فارسی صورت گرفته است . اما در مورد تمایز جلوه های اهورا و اهریمن کتاب و اثر خاصّی تدوین و تألیف نشده است .
در مورد قهرمانان و پادشاهان مندرج در شاهنامه ی فردوسی آثاری چون حماسه سرایی در ایران و اسطوره های ایرانی ، اساطیر ایران ، زندگی و مرگ پهلوانان و فرهنگ نام های شاهنامه تألیفاتی وجود دارد اما در مورد جلوه های اهورایی و اهریمنی به طور طبقه بندی شده اثر خاصّی در داخل یا خارج از کشور وجود ندارد .
هدف و ضرورت تحقیق:
معرّفی جلوه های اهورایی و اهریمنی ( زیبا و زشت یا نیک و بد ) به صورت ساده به نثر و نظم که همه ی آحاد و اقشار جامعه و علاقمندان و ادب دوستان به حماسه ، شاهنامه ، فرهنگ و علم ایرانی و ادبیّات فارسی بتوانند از آن بهره ببرند و از داستانهای شیرین آن لذّت برده و امید است که با از این طرح طبقه بندی شده تاریخ پیشینیان ایرانی قبل از اسلام در ایران ، در حین مطالعه ، بهره ی لازم ببرند و مورد استفاده قرار دهند.
این تحقیق در ضمن بخاطر طبقه بندی بودن جلوه ها ؛ تسهیل در امر مطالعه و موجب صرفه جویی گردیدن وقت خواهدشد و در واقع به عنوان منبع در دسترس آسان قرار خواهد گرفت و به صورت منظم و متمایز اعمال و افعال جلوه ها جداگانه درج گردیده است .
سوالات تحقیق:
1- منظور از اهورا و اهریمن در شاهنامه چیست ؟
2- جلوه های اهورا و اهریمن در شاهنامه ی فردوسی کدامند ؟
3- آیا جلوه های اهورا و اهریمن از هم متمایزند یا به هم پیوسته ؟
4- چرا برخی جلوه ها اهورایی و برخی اهریمنی هستند ؟
5- آیا جلوه هایی هست که هم اهورایی و هم اهریمنی باشند؟
6- برای شناخت جلوه ها از همدیگر چگونه می توان پی برد؟
7- بررسی و شناخت جلوه ها چه اهمیّت و ضرورتی دارد؟
8- جلوه ها حاوی چه مفاهیم و مطالبی می باشند و چه اهدافی را دنبال می کنند؟
روش اجرای تحقیق :
ابتدا به تحقیق و مطالعه در کلّ نثر و نظم شاهنامه پرداخته شده است و با یادداشت برداری حین مطالعه به صورت فیش برداری نکات مثبت و منفی جلوه ها از همدیگر مشخّص شده و سپس به صورت طبقه بندی شده نوشته شده است. ابتدا نثر و داستانهای آن تدوین و همراه با آن نظم و منابع و مأخذ مربوط درج گردیده است.
لازم به ذکر است که در گردآوری این اثر بخاطر ضیق وقت تلاش لازم بکاربرده و با راهنماییهای اساتید راهنما و مشاور مراحل اساسی طی شده است . این طرح تخقیقی شامل 5 فصل با عناوین : کلیّات پژوهش ، مفاهیم کلّی ، جلوه های اهورایی ، جلوه های اهریمنی ، جلوه های اهورایی و اهریمنی ( چهره های دوگانه ) تهیه و تنظیم گردیده است.
در پایان هم منابع و مآخذ مربوط نوشته شده است. ابتدا ریشه ی اسامی و عناوین شخصیّت ها توضیح داده شده و سپس به صورت نثر و نظم به آنها پرداخته شده است و در پایان هر موضوع نتیجه گیری گردیده است. نتیجه و چکیده ی فارسی و انگلیسی تحقیق به صورت فهرست وار درج گردیده است.
چکیده:
جلوه های اهورا و اهریمن معرّفی کننده ی زیبایی ها در برابر زشتی های پادشاهان و پهلوانان و زنان و انسانهای اهورایی ، الهی و آزادیخواه در برابر اشخاص اهریمنی ، ستمگر ، زورگو و زیاده خواه است ؛ در واقع بیانگر صف آرایی حق در برابر باطل و خوبی و نیکی در برابر زشتی ها و پلیدی هاست .
در این طرح تحقیقی به طور مشخّص به شناسایی چهره های اهورایی و اهریمنی در شاهنامه ی فردوسی پرداخته شده و با دلایل و شواهد روشن علل اهورایی و اهریمنی بودن آنها بیان شده است.
آمیختگی نظم و نثر در یکجا و سادگی و صراحت در این طرح زیبایی خاصّی به آن بخشیده است . جلوه های اهورا و اهریمنی در حقیقت از درد و رنج انسانهای خداپسند ، آزاده خواه ، شجاع و حق طلب حکایت دارد و از زشتی ها ، دروغ و نیرنگ ، خیانت ، ناپاکی و بیداد ، و قدرت و شهرت طلبی پادشاهان و سرداران تورانی پرده بر می دارد.
عملکرد و رفتار و خلق و خوی افراد در مسیر تحقیق کاملاً آشکار است ، به طوریکه هر خواننده ای می تواند با خواندن جلوه ها مفاهیم قابل ملاحظه ای درک و دریافت کند. ایران و ایرانی که همواره بر پاکی و بزرگ منشی معروف بوده اند در مقابل زیاده خواهی ها ، ستمگریها و قدرت طلبی های تورانیان قرار می گیرند و در واقع شاهنامه صحنه ی جنگ تمام عیار عدل و داد مقابل ظلم و بیداد است.
با ارایه ی این طرح چهره ها و جلوه ها کاملا از هم متمایز شده است. می توان گفت بازتابی از نحوه ی زندگی و کردار، رفتار، گفتار و پندار اشخاص در شاهنامه است. جلوه های نیک آن می تواند به عنوان سر مشق انسانهای آزاده و حق جو قرار گیرد.
مفاهیم آن حاکی از عبرت های تاریخی در مسیر زمان بر خاسته از فطرت و دل انسانهای آکاه و آزاده که در مقابل طوفان های ستم و استبداد چون کوهی سر برافراشته و استوار به یاری حق و حقیقت به پا خاسته اند.
مقدّمه :
شاهنامه ی فردوسی گنجی ارزشمند و اثری بی بدیل و بی نظیری است که سی سال در نوشتن و گرد آوری آن زحمات و درد و رنج های فراوانی کشیده شده است . شاهنامه ی فردوسی با آنکه به ایران و ایرانی تعلّق دارد اما متن و محتوا و فرهنگ حاکم در این اثر ماندگار بسان ستارگانی در کهکشان آسمان تیره و تاریک ، همه جای این آسمان علم و ادب ، حماسه و اسطوره را زرفشان و درخشان نموده است .
این کتاب اوج هنر و ایثار و شهامت و تلاش فردوسی و شعر ایرانی است که سالهای سال در قلّه ی علم و فرهنگ و ادب اران و جهان بسان مرواریدی می درخشد . بی گمان متن و محتوای شاهنامه حکایت از تلخی ها و رنج های فراوانی از پادشاهان اهورایی و اهریمنی دارد که چگونه زیسته اند و امروز چه تصویری از آنها در اذهان همگان بر جای مانده است و پهلوانان چگونه در برابر هجوم ستمگران و کینه جویان سینه سپر کرده اند و ردّ پای هر کسی بی شک در مسیر این حماسه ها و زمان پای بر جاست و روشن .
آری شاهنامه آینه ی تمام نمای تاریخ و اخلاق و فرهنگ و گذشته است . تنها اسطوره و حماسه نیست بلکه پاسخی است به ندای داد و عدل . جلوه ایست از خوب و بد ، تلخی و شیرینی دردها و احساسات پاک بشری . شاهنامه شفّاف تر ین باز گویی ست که جوانمردی و انسانیت را در لابلای صفحات به رخ می کشاند . عدل در برابر بیداد و جوانمردی در برابر ناجوانمردی و ظلم .
از آنجا که پرداختن به کلّ شاهنامه ی فردوسی کار بسیار دشوار و زمان بری است لذا تا آنجا که فرصت و امکان لازم بوده ، درگرد آوری جلوه های اهورایی و اهریمنی تلاش شده است . شاهنامه خود دعوتی ست برای مطالعه و لذت بردن از اندیشه ها و سخنان ناب و خردمندانه که هر شنونده ی عاقل و عالمی مسلّماً از آن بهره خواهد جست . امید است این تحقیق و طرح هر چند ناچیز مورد مقبول ادب دوستان و اندیشه ورزان و عاشقان به فرهنگ و اندیشه ی ایرانی قرار گرفته باشد.
با تشکّر. گل پرور 1390
فهرست پایان نامه جلوه های اهورا یی و اهریمنی در شاهنامه فردوسی
فهرست:
چکیده......................................................................................................................... 1
مقدّمه......................................................................................................................... 2
فصل اول : کلیات پژوهش
طرح مسئله
ضرورت و اهمیّت موضوع
پیشینهی پژوهش
هدف تحقیق و ضرورت آن
سوالات
روش تحقیق
فصل دوم: مفاهیم کلّی در شاهنامه ی فردوسی
اهورا مزدا .................................................................................................................. 3
سروشّ........................................................................................................................ 5
فرّ................................................................................................................................ 8
عقل و خرد ................................................................................................................. 13
سیمرغ......................................................................................................................... 18
آتش............................................................................................................................ 27
اهریمن........................................................................................................................ 33
اژدها........................................................................................................................... 37
نفس............................................................................................................................ 41
فصل سوم : جلوه های اهورایی در شاهنامه ی فردوسی
کیومرث....................................................................................................................... 44
هوشنگ....................................................................................................................... 47
طهمورث..................................................................................................................... 51
کاوه............................................................................................................................ 54
فرانک.......................................................................................................................... 57
فریدون........................................................................................................................ 59
ایرج............................................................................................................................ 65
منوچهر........................................................................................................................ 69
سام.............................................................................................................................. 73
رودابه.......................................................................................................................... 79
اغریرث....................................................................................................................... 84
تهمینه.......................................................................................................................... 87
رستم........................................................................................................................... 92
کیقباد........................................................................................................................... 112
سهراب........................................................................................................................ 117
گودرز......................................................................................................................... 126
سیاوش........................................................................................................................ 130
فرنگیس....................................................................................................................... 146
گیو.............................................................................................................................. 152
منیژه............................................................................................................................ 158
کیخسرو....................................................................................................................... 162
فرامرز......................................................................................................................... 175
گشتاسپ .................................................................................................................... 179
زرتشت....................................................................................................................... 186
زریر............................................................................................................................ 190
پشوتن......................................................................................................................... 195
کتایون......................................................................................................................... 198
داراب.......................................................................................................................... 200
اردشیر بابکان............................................................................................................... 203
شاپور اورمزد ( ذوالاکتاف).......................................................................................... 207
بهرام گور.................................................................................................................... 211
کسری انوشیروان......................................................................................................... 225
بوذرجمهر.................................................................................................................... 238
یزدگرد......................................................................................................................... 244
رستم و فرخزاد هرمزد.................................................................................................. 247
شهران گراز................................................................................................................. 247
فصل چهارم : جاوه های اهریمنی در شاهنامه ی فردوسی
ابلیس........................................................................................................................... 250
ضحاک........................................................................................................................ 253 تور 256
سلم............................................................................................................................. 259
پشنگ.......................................................................................................................... 261
افراسیاب..................................................................................................................... 265
دیو سپید...................................................................................................................... 270
زن جادوگر ................................................................................................................. 271
شاه مازندران............................................................................................................... 272
هومان.......................................................................................................................... 275
سودابه......................................................................................................................... 278
گرسیوز....................................................................................................................... 280
کافور مردمخوار.......................................................................................................... 282
بازور جادو.................................................................................................................. 284
خاقان چین................................................................................................................... 285
اکوان دیو.................................................................................................................... 289
بیدرفش....................................................................................................................... 292
ارجاسپ...................................................................................................................... 293
شغاد............................................................................................................................ 299
بهمن اسفندیار.............................................................................................................. 303
ماهیار و جانوشیار........................................................................................................ 306
خواهر بهمن................................................................................................................. 307
مزدک.......................................................................................................................... 309 نوشزاد 313
فرایین ( گراز)............................................................................................................. 314
ماهوی......................................................................................................................... 315
فصل پنجم : جلوه های اهورایی و اهریمنی ( جلوه های دوگانه)
جمشید........................................................................................................................ 316
کیکاوس...................................................................................................................... 319
پیران............................................................................................................................ 329
اسفندیار...................................................................................................................... 337
همای چهر زاد.............................................................................................................. 345
نتیجه .......................................................................................................................... 348
منابع و مآخذ................................................................................................................ 349
چکیده ی انگلیسی
منبع:
1.. حضرت محمّد ( ص ) . 1383، قرآن کریم، ترجمه ی انصاریان حسن . نشر اسوه ، چاپ اوّل
2. . حضرت علی ( ع) ، 1389 ، نهج البلاغه ، انصاریان حسن، انتشارات پیام آزادی، چاپ نهم
3. حضرت علی ( ع) 1377غرر الحکم. ترجمه ی انصاری قمی. علی ،قم . چاپ نهم
4. دبیر سیاقی دکتر سیّد محمد ،1381 ، داستانهای نامور نامه ی باستان شاهنامه ی فردوسی ، 26 جلد تهران ، نشر قطره ، چاپ سوم
5. رستگار فسایی منصور، 1388 ، فرهنگ نام های شاهنامه ، تهران ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ، چاپ سوم
6. . کزّازی دکتر میر جلا ال الدین ، 1386 ، نامه ی باستان جلد اول و سوم ، تهران ؛ سمت. چاپ چهارم
7 آرتور کریستن سن،۱۳۶۷، ایران در زمان ساسانیان، تهران ، انتشارات امیر کبیر ، چاپ دوم
8. وستا سرخوش کرتیس ، ترجمه ی مخبر عباس ، 1386 ، اسطوره های ایرانی ، چ 6، نشر مرکز
9. بهار مهرداد ، 1352 ، اساطیر ایران .تهران ، بنیاد فرهنگ ایران . چاپ دوم
10. صفا ذبیح الله ، 1389 ، حماسه سرایی در ایران ، تهران ، اتشارات امیر کبیر، چاپ چهارم
11 . صفا ذبیح الله 1377، تاریخ ادبیات ایران ، تهران ، انتشارات ابن سینا . چاپ پانزدهم
12. بهار مهرداد ، 1386 ، پژوهشی در اساطیر ایران ، انتشارات آگاه . چاپ 6
13. معین محمد ، 1355، مزدیسنا و ادب پارسی انتشارات دانشگاه تهران ، 2 ج ، چاپ سوم
14. منطق الطیر، نیشابوری عطار ، ۱۳۸۳ ، تصحیح شفیعی کدکنی محمد رضا ، انتشارات سخن
15. فردوسی. شاهنامه ، بر گردان روایت گونه ی داستانهای شاهنامه به نثر ، دبیر سیاقی دکتر سیّد محمد ، 1389، تهران ، نشر قطره چ دهم
16. ویکی پدیا ، 1390 ، و ب سایت دانش نامه ی آزاد wiki.orghttp://www.media
17. معین دکتر محمد ، فرهنگ معین 1375 ، انتشارات امیر کبیر . چاپ سوم
18. علینقی منزوی ، ۱۳۷۹ ، سی مرغ و سیمرغ ، انتشارات راه مانا،
19. سلطانی گرد فرامرزی علی ،۱۳۷۲ ،سیمرغ در قلمرو فرهنگ ایران، ، انتشارات مبتکران،
20. پورنامداریان تقی دیدار با سیمرغ، ،۱۳۷۴ انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی،
21. اوشیدری، ۱۳۷۶جهانگیر. دانشنامه ی مزدیسنا، واژه نامهٔ توضیحی آیین زرتشت. تهران: نشر مرکز چاپ اول،.
22. کریستن سن آرتور امائول. ۱۳۷۶ ترجمه ی صفا، ذبیح الله. مزداپرستی در ایران قدیم. ، تهران: انتشارات هیرمند، چاپ چهارم.
23. کابلی، مهدیزاده. ۱۳۸۱، خراسان بزرگ مهد آیین زرتشت. ، مشهد: نشر نوند، چاپ اول . 24. آموزگار، ژاله و تفضلی احمد. ۱۳۷۰ ، اسطوره ی زندگی زردشت. تهران: انتشارات بابل. 25. گاتها، پورداوود، ابراهیم. 1356 ، گاتها، قدیمیترین قسمتی از نامه ی مینوی اوستا. تهران، انتشارات اساطیر.
26. رضی، هاشم. راهنمای دین زرتشتی. تهران: سازمان انتشارات فروهر .
27. جان هینلز. شناخت اساطیر ایران، . 1389ترجمه ژاله آموزگار و احمد تفضلی ، تهران. ایران نشر چشمه.چاپ ششم
28. برهان قاطع، حسین بن خلف تبریزی محمد ،1361 ، به اهتمام محمد معین ،4 ج. انتشارات امیر کبیر. چ 4چهارم
29. نظامی گنجوی، حمیدیان ، س . 1376، هفت پیکر، با تصحیح و حواشی حسن وحید دستگردی ، تهران ، نشر قطره
30. دوستخواه، جلیل. ۱۳۸۱ ، اوستا، کهنترین سرودهای ایرانیان ج۲. گزارش و پژوهش: جلیل
دوستخواه، تهران: مروارید، چاپ ششم،
31. علی اکبر دهخدا ، لغتنامه .
32. فردوسی، شاهنامه. 1376 ، به کوشش حدادیان سعید، ، شاهنامه ی فردوسی ، تهران ، نشر قطره ، چاپ چهارم ، 4 جلد.
33. رضی هاشم ، 1346 ، فرهنگ نامهای اوستا ، انتشارات فروهر . چاپ دوم
34. حسن ( مشیرالدوله). ۱۳۶۲، تاریخ باستانی ایران پیرنیا،. تهران: انتشارات دنیای کتاب. 35 . ندوشن. دکتر محمد علی اسلامی 1385 ، زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه ، تهران، نگاران شهر، چاپ اوّل.
36. هانری مانسه ، 1375، فردوسی و حماسه ی ملّی ، به ترجمه ی مهدی روشن ضمیر ، دانشگاه تبریز، چاپ دوم.
37. زرین کوب، عبدالحسین، ۱۳۶۴ ، تاریخ مردم ایران قبل از اسلام. تهران: انتشارات امیر کبیر،
38. کریستین سن، 1354 ، ترجمه ی یاسمی رشید، ایران در زمان ساسانیان ، نگاه . تهران . چاپ سوم
39. آذرگشسب فیروز ، 1360 ، رستم شهزادی - برگردان گاتا ،گاتا سرودهای زرتشت - انتشارات فروهر و فردوس
40. خداداد خنجری، 1380، بینش زرتشت ، پژوهنده با همکاری ماهنامه چیستا ، چاپ دوم