خلاصه پایان نامه اهمّیّت و جایگاه مردم درنهج البلاغه
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد (M.A)
گرایش: زبان و ادبیات فارسی
مقدمه
پس از سپاس و ستایش خداوندی که حمد را بهای نعمتهایش و پناهگاه از بلایش و وسیله ای به سوی بهشتش و سبب فزونی احسانش قرار داده و درود بر فرستاده اش, پیامبر رحمت و رهبر رهبران و چراغ فروزان امت , پیامبر برگزیده از دودمان بزرگواری و عصاره مهتری و بزرگی , از گشتگاه شرف و پاکی و شاخسار بلند پربار و برگ و درود بر خاندانش که چراغ فروزان و پاسدار امت و مشعل گاه روشن دین و معیار سنگین فضل و فضیلت, درود خداوندبر همه آنان باد , درودی در برابر فضلشان و پاداش برکردارشان و شایسته پاکی فرع و اصلشان, مادامی که سپیده می درخشد و ستاره طلوع کرده غروب می کند.
آشنائی با مولف نهج البلاغه
مروری بر زندگانی سید رضی (ره )
الف : عصر طلائی تمدن اسلامی
قرن چهارم هجری را باید عصر طلائی تاریخ تمدن اسلامی نامید. عصری که با وضع جدید سیاسی, اجتماعی در زمان خلفای عباسی و قدرت یافتن جریانهای شیعی دیلمیان و آل بویه و تضارب افکار و اندیشه های سیاسی و اجتماعی , اوضاع جدیدی برای ارائه آثار و اندیشه ها فراهم شد. عصری که در مرکز خلافت اسلامی ( بغداد) اندیشمندان بزرگ؛ اعم از شیعی و سنی و زیدی و اسماعیلی و حتی متفکران اقوام و ملل مختلف غیر مسلمان ؛ در زمینه های مختلف علوم و فنون به عرضه دیدگاهها و نظریات خود پرداختند و آثار بدیعی را پدید آوردند و برای آیندگان به یادگار نهادند؛ مرحوم سید رضی (ره) در چنین عصری به دنیا آمد.
ب : زادگاه و خانواده
ابوالحسن محمد ابن ابی احمد؛ حسین ابن موسی ابن محمد ابن موسی ابن ابراهیم ابن موسی ابن جعفر ابن محمد ابن علی ابن الحسین ابن علی ابن ابیطالب ( ع) معروف به سید رضی در سال 359 هجری قمری در بغداد دیده به جهان گشود و در سال 406 هجری قمری در سن 47 سالگی از دنیا رحلت فرمود.خاندان سید رضی یکی از خاندانهای بزرگ علمی و دینی و پارسای شیعه امامیه است که نسبش به پیامبر – صلی الله علیه و آله – و امیر الموئمنین – علیه السلامو فاطمه زهرا- سلام الله علیها – میرسد.
سید رضی از جانب پدر با پنج واسطه به حضرت موسی بن جعفر ؛ امام هفتم – علیه السلام می رسد به همین جهت اورا موسوی نیز می خوانند و از جانب مادر به امام حسین- علیه السلام- منتسب می شود. از این رو اورا "ذوالحسبین"نیز میگویند؛ که خود در جاهای مختلف از جمله در اشعار خود به اجداد وبه حسب و نسب خویش افتخار می کند.
پ : پدر
سید رضی "حسین ابن احمد" معروف به "طاهر ذوالمناقب "شخصیتی بزرگ داشت و مردی بلند آوازه بود و به عنوان نامی ترین شخصیت علوی بارها به منصب " نقابت " ( سرپرستی علویان و سادات) دودمان ابوطالب در بغداد منصوب شد.عضدالدوله دیلمی هنگامی که وارد بغداد شد ؛ چون نفوذ اورا درمیان شیعیان دید از وی میترسید ؛ از این رو دستگیرش کرد و به قلعه فارس(شیراز) فرستاد و درآنجا به زندان افکند .
حسین ابن احمد که به "ابو احمد " مکنا بود ؛ هفت سال یعنی تا پایان عمر عضدوالدوله در زندان ماند ؛ تا اینکه پس از مرگ او ؛ فرزندش " شرف الدوله " – که حاکم کرمان بود – درراه سفر به بغداد؛ ابو احمد را از زندان آزاد کرد وبا خود به بغداد برد.
سید رضی پدرش را بسیار دوست می داشت ؛ در مدت هفت سالی که پدرش در زندان بود ؛ درفراق وی آرام نداشت و ایشان- که در آن ایام چهار ده سال بیشتر نداشت – قصیده ای غرا در هجران پدر سرود و برای وی در زندان شیراز فرستاد ؛ قصیده ای که دل هر خواننده ای را می لرزاند و هر چشمی را می گریاند.
ابو احمد در اواخر عمر نابینا شد و در سن 97 سالگی دار فانی را وداع گفت.
ت : مادر
مادر سید رضی ( رحمها الله) فاطمه دختر حسین ابن حسن ابن علی ابن حسن ابن علی ابن عمر ابن علی ابن الحسین ابن ابی طالب( علیه السلام) بود؛ زنی با شخصیت ؛ فاضله، پارسا و بلند نظر بود.
این بانوی با فضیلت و فداکار در وضعیتی که پدر خانواده به مشاغل اجتماعی مشغول بود وبعدها که در زندان و تبعید گرفتار بود, به سرپرستی و تربیت دو فرزندش ( سیدرضی و سید مرتضی ) با نظری بلند و پشتکارعالی همت گماشت و برای رشد و شکوفائی استعدادهای آنان از هیچ کوششی فرو گذار نکرد از این رو ؛ طبیعی بود که سید رضی (ره) مادر خودرا بسیار دوست می داشت و پس از فوت مادر برای وی مرثیه سرایی کرد. سید رضی در رثای مادر خویش مرثیه ای تاریخی سروده که بیش از آن که نوحه گری در فقدان مادر باشد ؛ خصلتهای نیک و صفات ارزشمند و بر جسته وی را درآن بر شمرده است. بیتی از آن قصیده بدین شکل است :
لَو کانَ مِثلَکَ کُلُّ اِمِّ بَرَّهِ غَنِیَ الیَنُونَ بَها عَنِ الآباءِ
" هرگاه مائران نیکوکار , همانند توبودند, فرزندان از وجود پدر بی نیاز می گشتند".
این بانوی بزرگوار در ذی الحجه 285 هجری قمری زمانیکه از عمر سید رضی 26 سال بیشتر نگذشته بود , از دنیا رفت .
ث : جایگاه علمی و اساتید سید رضی
سید رضی (ره) همراه برادر بزرگش سید مرتضی از خردسالی به فراگیری علوم و فنون متداول عصر پرداخت. علم نحو و دستور زبان عربی را نزد سیرافی ؛علم فقه و احکام دینی را نزد شیخ مفید, علم حدیث را نزد محمدبن عمران مرزبانی و ابوابی از فقه را نزد محمد بن خوارزمی آموخت. علم قرائت قرآن را با همه روایاتش نزد ابو حفص عمر ابن ابراهیم کنانی و شرح اصول خمسه را نزد قاضی عبدالجبار معتزلی, که هریک در رشته خود سرآمد اساتید فن بودند, فرا گرفت .
درپاره ای از علوم ادبی از ابوالفتوح ابن جنی و قسمتی از فنون بلاغت و آیین سخنوری را از ابن نباته بهره برد.
سید رضی (ره ) از هفده سالگی به تدریس و تالیف علومی که آموخته بود , پرداخت.وی , در فراگیری علوم و فنون بسیار حریص بود و از هرکه می توانست بهره منمد شود, خودداری نمی کرد و در این خصوص میان شیعه و سنی و مسلمان و کافر فرقی نمی گذاشت.
ج : تالیفات و کتب سید رضی
سید رضی (ره) د رعلوم و ادبیات عرب استادی توانا بود , به گونه ای که آثار وی در ادب و تفسیر و فقه کلام و حدیث, بیانگر فکر مواج و اندیشه ژرف و مهارت و استادی اوست.سید رضی شاعری استاد , نویسنده ای بلیغ و چیره دست و دانشمندی دین شناس و مولفی پرتوانبوده است , چنانکه در دوران زندگی خویش مناصب بزرگ و پر مسئولیت نظیر نقابت سادات علوی و نظارت بر دیوان مظالم و امارت حاج را از سوی امرای آل بویه وتصویب خلیفه عباسی عهده دار بوده و با مسائل سیاسی, اجتماعی و عرف جامعه آشنائی نزدیک داشته است.سیدرضی در حقیقت مرد دین و سیاست و علم و ادب به شمار می رفته و آثار و تالیفات به جای مانده از وی نیز گواه بر همین ابعاد شخصیت اوست.
تالیفات وی عبارتند از :
1-خصائص الائمه:دراوایل جوانی تالیف کرده و به تازگی در قم منتشر شده است .
2-مجازات الاثارالبنویه : در عراق و مصر چاپ شده ا ست.
3- مجازات القرآن : به چاپ رسیده است .
4- حقائق التاویل و دقائق التنزیل : در تفسیر قرآن مجید
5- الزیادات فی شعرا.
6- تعلیقه بر ایضاح ابوعلی فارسی : در نحو و دستور زبان عرب.
7- تالیف خلاف الفقها : در فقه و احکام
8- الجید من شعرابن حجاج : گذیده ای ازاشعار ابن حجاج, شاعر شیعی معاصروی.
9- الرسائل : مجموعه نامه های او به اسحاق صابی درسه مجلد.
10- مختارشعر ابو اسحاق صابی : گذیده ای از اشعار ابو اسحاق.
11- دیوان اشعار :به گفته عبدالملک ثعالبی , ادبی هم عصر وی , در چهار مجلد بوده است .
12- نهج البلاغه : گذیده ای از خطبه ها و نامه ها . کلمات قصار امیرالمومنین – علیه السلام-که مشهورترین و ماندگارترین اثر ایشان میباشد.
چ : لقبها و منصبهای اجتماعی سید رضی
بهاالدوله دیلمی در سال 388 هجری قمری ,سید رضی را به "شریف اجل " ملقب گردانید و در سال 392 ه.ق. لقب "ذوالمتقبتین" گرفت و در سال 398 ه.ق. به "رضی ذوالحسبین" ملقب گردیدو درسال 401 ه.ق. بهاءالدوله فرمان داد در همه سخنرانیهاومکاتبات از سید رضی با لقب " شریف اجل " نام ببرند.
سید رضی در سال 380 ه.ق در حالیکه بیش از 21 سال نداشت توسط"الطائع بالله " خلیفه عباسی ریاست طالبیین, سرپرستی حاجیان ( امیر الحاج) و سرپرستی دیوان مظالم را عهداه دار شد , تا آنکه 16 محرم سال 403 به ولایت و سرپرستی طالبیین , در همه بلاد منصوب گردید و به عنوان " نقیب النقباء" خوانده شد.
نقابت منصبی مردی بود که خواه ناخواه به شخصیت ممتاز و محبوب و عالم و باتقوا تعلق میگرفت.ومردم بطور طبیعی به دوراو گرد می آمدند و سرپرستی او را پذیرا بودندو خلفا و سلاطین هم برای کسب وجهه بدان حکم می دادند,صاحب این منصب عهده دار این امور بود:
حفظ و نگهداری آمار خانواده های سادات .
مراقبت افراد از نظر آداب و اخلاق.
دور نگهداشتن آنان از مشاغل پست و نامشروع .
ممانعت از بی حرمتی به قانون پیامبر (ص).
جلوگیری از تعدی به غیر.
احقاق حقوق آنان.
استیفای حقوق آنان از بیت المال.
مراقبت بر ازدواج زنانو دختران آنان.
اجرای عدالت.
نظارت بر موقوفات.
ج : نظریات دانشمندان و بزرگان در مورد سید رضی
ثعالبی که معاصر وی بوده است در باره اش گفته است :
"او امروز روشنفکر ترین مردم عصر و شریف ترین سادات عراق است و گذشته از از اصالت نسب و حسب , به ادب آشکار و فضلکامل آراسته است "
2- ابن جوزی در المنتظم می گوید :
" رضی بزرگ طالبیین در بغداد بود, وی قرآن را در مدت کمی بعد از آنکه سنش ازسیگذشته بود حفظ کرد و فقه را نیز به طور عمیق و قوی شناخت و فرا گرفت , او دانشمندی فاضل , شاعری زبردست, دارای همت عالی و متدین بود.نقل است که وی روزی تکه پشمی را از زنی به پنج درهم خرید. چون آنرا به خانه برد و گشود در وی نوشته ای را به خط "ابی علی بن مقلد" یافت,پس به دلال گفت تا زن را حاضر کند, چون زن حاضرگشت به وی گفت من در آن قطعه پشمی که از شما خریدم, نوشته ای به خط ابن مقلد یافتم , اکنون اختیار باشماست که اگر بخواهی این کاغذ را بگیر و یا قیمت آنرا دریافت کن . زن پول را گرفت و برای سید رضی دعا کرد و برگشت .همچنین سید رضی داری جود و سخاوت فراوان نیز بود”
ح : وفات سید رضی
سید رضی در ششم محرم سال 406 هجری قمری پس از 47 سال زندگی , چشم از جهان فرو بست , به هنگام وفاتش وزیران , بزرگان , قاضیان ودیگر شخصیتهای مهم از هر طبقه ای پیاده و پا برهنه در منزل او حاضر شدندودر خانه اش در محله "کرخ " قرارداشت مراسم فوق العاده ای برگذار شد.
بنابر نقل بسیاری از مورخان بدن شریفش را به کربلا منتقل ساختند و اورا درکنار قبرپدرش دفن نمودند و آن چنان که از تاریخ بر می آید او از آغاز در حائر مقدس امام حسین (ع) معروف و مشهور بوده است . سید مرتضی برادر سید رضی از اندوه فراوانبر جنازه او حضور نیافت و درنمازش حاضر نشد و حتی نتوانست به تابوت برادر عزیزوبزرگوارش نگاه کند, همچنان با ناراحتی به سوی قبر امام موسی بن جعفر(ع) حرکت کرد و برای تخفیف امواج سنگین غم واندوه مدتی در کنار قبر امام هفتم نشست . شعرای بسیاری پس از مرگ, برایش مرثیه سرودند که جلوتر از همه برادرش سید مرتضی بود.
پی نوشت ها :
1-برگرفته از یادداشتهای محمود صلواتی از اینترنت.
2- شرح مکارم شیرازی , جلد اول : 1379 صفحات 26-17
آموزش به مردم :
مولای متقیان در پاسخ کسانی که از ایشان در باره احادیث بدعت زا و روایات مختلفی که دربین مردم است پرسش می کردند، می فرماید:
فهرست پایان نامه اهمّیّت و جایگاه مردم درنهج البلاغه
فهرست:
چکیده
فصل اول کلیات پژوهش
مقدمه.............................................................................................................................................................4
کلّیات وتعاریف.............................................................................................................................................5
1- 1- بیان مسأله...........................................................................................................................................5
1 - 2 – اهمیت و ضرورت تحقیق...................................................................................................................5
1-3- اهداف تحقیق.......................................................................................................................................6
1-4- سؤالات تحقیق......................................................................................................................................6
1-5- پیشینه تحقیق.........................................................................................................................................7
1-6- روش انجام تحقیق.................................................................................................................................7
فصل دوم: زندگینامه ناصر خسرو.....................................................................................................................9
فصل سوم: بحثی درباره اخلاق و آشنایی با چند نظر فلسفی............................................................................14
فصل چهارم: قوای نفس................................................................................................................................23
فصل پنجم: اخلاق اسلامی............................................................................................................................34
فصل ششم: آشنایی با فرقه اسماعیلیه..............................................................................................................42
فصل هفتم: فضایل اخلاقی با تأویل اسماعیلیه................................................................................................53
الف ) احسان................................................................................................................................................56
ب ) خود شناسی برای خدا شناسی................................................................................................................58
ج ) خضوع..................................................................................................................................................59
د ) دوستی با خاندان حق...............................................................................................................................60
ه ) راستگویی ..............................................................................................................................................63
و ) زیارت کعبه و مراسم و اعمال حج...........................................................................................................65
ز ) عقل.......................................................................................................................................................68
ح ) علم علم ایزد مدینه علم و ..... ..........................................................................................................72
ط ) علم توأم با عمل.....................................................................................................................................77
ی ) نماز و روزه و زکات..............................................................................................................................79
فصل هشتم: فضایل اخلاقی...........................................................................................................................81
الف: (حکمت).............................................................................................................................................88
ب: (عفّت)...................................................................................................................................................96
عفّت..............................................................................................................................................97
حیا...............................................................................................................................................98
رفق و مدارا...................................................................................................................................99
آراستن نفس یا حسن هدی............................................................................................................104
مناعت طبع....................................................................................................................................106
صبر..............................................................................................................................................108
قناعت...........................................................................................................................................112
وقار..............................................................................................................................................115
ورع..............................................................................................................................................117
10- عقل معاش...................................................................................................................................119
11- حریّت و آزادگی.........................................................................................................................121
12- سخا.............................................................................................................................................123
ج: شجاعت........................................................................................................................................127
کرامت.........................................................................................................................................129
نَجدت..........................................................................................................................................132
همّت بلند......................................................................................................................................136
سکون ..........................................................................................................................................138
حلم..............................................................................................................................................140
صبر وثبات....................................................................................................................................141
تواضع...........................................................................................................................................144
حمیت، غیرت و مردانگی..............................................................................................................145
رقّت.............................................................................................................................................147
د: عدالت............................................................................................................................................149
راستی و صداقت...........................................................................................................................152
وفا................................................................................................................................................153
مکافات.........................................................................................................................................155
شفقت...........................................................................................................................................157
تودّد.............................................................................................................................................158
تسلیم............................................................................................................................................160
عبادت..........................................................................................................................................161
فصل نهم: رذایل اخلاقی........................................................................................................................166
الف : رذایل ضد حکمت ......................................................................................................................167
اسناد اعمال بد و ناپسند به خداوند قهّار............................................................................................168
تقلید..............................................................................................................................................171
در خواب غفلت فرو رفتن...............................................................................................................172
غلبه جاهلان بر عالمان....................................................................................................................173
جستجو کردن معنای ظاهری شریعت..............................................................................................174
دشمنی با علم و علما.......................................................................................................................175
ب: رذایل ضدّ عفّت...................................................................................................................................174
شکم بارگی و شهوت رانی.............................................................................................................177
حرص آز طمع...........................................................................................................................180
دروغ مکر حسد و ... غیبت و غمّازی..........................................................................................182
لواط و زنا......................................................................................................................................187
نگریستن به نامحرمان......................................................................................................................187
افشای راز.......................................................................................................................................188
نفاق...............................................................................................................................................188
دروغگویی و مکر و حسد...............................................................................................................189
فریفته دنیا بودن..............................................................................................................................189
ج: رذایل ضد شجاعت............................................................................................................................191
دنائت...........................................................................................................................................193
عجله و شتابکاری..........................................................................................................................193
عیبجویی.......................................................................................................................................194
ریا................................................................................................................................................195
ترس از مرگ...............................................................................................................................195
مِراء..............................................................................................................................................196
خفّت و خواری.............................................................................................................................197
ژاژخایی........................................................................................................................................198
خودآرایی.....................................................................................................................................199
10- خودخواهی..................................................................................................................................200
11- کبر و عجب.................................................................................................................................201
12- غدر و حیله..................................................................................................................................202
13- عصیانگری و سرکشی..................................................................................................................203
14- بیحمیّتی......................................................................................................................................204
د: رذایل ضد عدالت...................................................................................................................................205
فهرست لغات.............................................................................................................................................213
فهرست آیات.............................................................................................................................................219
فهرست منابع .............................................................................................................................................221
چکیده انگلیسی..........................................................................................................................................
منبع:
امینی، ابراهیم، 1387، اسلام و تعلیم و تربیت، چاپ سوم، چاپخانه مؤسسه بوستان کتاب.
برتلس،آ.ی.، 1363، ناصر خسرو و اسماعیلیان، ترجمه آرینپور، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
بن شعبهالحرانی، حسین، 1366، تحفهالعقول، چاپ سوم، انتشارات اسلامیه.
بن عدی، یحیی، 1371، تهذیبالاخلاق، با مقدمه و تصحیح و ترجمه و تعلیق دکتر سید محمد دامادی، چاپ دوم، مؤسسه اطلاعات و تحقیقات فرهنگی.
پاپکین، ریچارد،1373، کلیات فلسفه، ترجمه و اضافات دکتر سید جلالالدین مجتبوی، چاپ هشتم، انتشارات حکمت، چاپ معراج.
پطروشفسکی، ایلیا پاولویچ، 1348،اسلام در ایران، ترجمه کریم کشاورز، انتشارات پیام، چاپ ششم.
جوینی، عطاملک، 1367، تاریخ جهانگشای جوینی، به اهتمام محمد قزوینی،چاپ سوم ،سازمان نشر کتاب انتشارات بامداد.
حائری، مهدی، 1369، بنیادهای اخلاق اسلامی، چاپ دوم، چاپ رستمخانی، انتشارات بنیادفرهنگی امامالمهدی(عج).
حقانی زنجانی، حسین،1373، نظام اخلاقی اسلامی، چاپ اول، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
حکیمی، محمدرضا، 1360، الحیاه، چاپ سوم، جامعهالمدرسین قم، ج2.
دشتی، محمد، 1380، ترجمه نهج البلاغه، انتشارات مشرقین، چاپ نهم.
دهخدا، علی اکبر، 1383،امثال و حکم، تهران، انتشارات شقایق، ج1.
زرین کوب، عبدالحسین،1355 ، با کاروان حله، چاپ سوم، سازمان چاپ و انتشارات جاویدان.
سلطانی، غلامرضا، 1364، تکامل در پرتو اخلاق، دفتر انتشارات اسلامی.
شعار، جعفر، 1371، سفرنامه ناصر خسرو با متن انتقادی، نشر قطره انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شمال.
شعار، جعفر، 1371، سیاست نامه نظامالملک، چاپ پنجم، انتشارات امیر کبیر، چاپ خانه سپهر تهران.
شیخ صدوق، 1362، خصال، با مقدمه و ترجمه آیت ... کمرهای، انتشارات کتابخانه اسلامیه، چاپ چهارم، چاپخانه آفتاب.
شیرازی، قطبالدین، 1365، درهالتاج، مجموعه آشنایی با فلسفه اسلامی 11 بخش نخستین، به تصحیح سید محمد مشکور، انتشارات حکمت.
صدوق، 1362، امالی، با مقدمه و ترجمه آیت ا... محمد باقر کمرهای، چاپ چهارم، چاپخانه آفتاب، انتشارات کتابخانه اسلامیه.
صدیق، عیسی، 1354، تاریخ فرهنگ ایران، چاپ هفتم، چاپ زیبا
صفا، 1355، تاریخ ادبیات ایران، انتشارات امیر کبیر، چاپ اول، ج 1
طباطبایی، محمدحسین، 1363، المیزان فی تفسیرالقرآن، چاپ سوم، کانون انتشارات محمدی، ج1و 8و12و27
طوسی، خواجه نصیر، 1369، اخلاق ناصری، به تصحیح و تنقیح مجتبی مینوی علیرضا حیدری، شرکت سهامی انتشارات خوارزمی، چاپ چهارم، چاپخانه گلشن.
غزالی، محمد، 1372، کیمیای سعادت، تصحیح احمد آرام، چاپ سوم، انتشارات گنجینه، نشرمحمد.
فرید، مرتضی، 1365، الحدیث، احادیث و ترجمه از کتابهای گفتار فلسفی، چاپ و نشر دفتر فرهنگ اسلامی، ج2 .
فرید، مرتضی، 1368، اخلاق از دیدگاه قرآن و عترت، چاپ ششم، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
فلسفی، محمد تقی، 1356، اخلاق از نظر همزیستی و ارزشهای انسانی، چاپ سوم، هیأت نشر معارف اسلامی.
کلینی، 1367، اصول کافی، ج3 با شرح و ترجمه حاج سید جواد مصطفوی و ج4 با شرح و ترجمه حاج سید هاشم رسولی، از انتشارات کتابفروشی علمیه اسلامیه.
کوربن، هانری،1352، تاریخ فلسفه اسلامی از آغاز تا درگذشت ابن رشد، با همکاری سید حسین نصر و عثمان یحیی، ترجمه دکتر اسداله مبشری، چاپ اول، چاپخانه سپهر، تهران، انتشارات امیرکبیر.
لاهوری، اقبال، 1354، سیر فلسفه در ایران، ترجمه یحیی آرینپور، نشر سوم، مؤسسه فرهنگی منطقهیی با همکاری سازمان انتشارات بامداد.
مجتبوی، جلالالدین، 1369، علم اخلاق اسلامی، گزیده جامعالسعادت ملا مهدی نراقی، چاپ دوم انتشارات حکمت.
محقق، مهدی، 1363،اولین بیست گفتار ، در مباحث علمی فلسفی و کلامی و فرق اسلامی،سلسله دانش ایرانی.17
محقق، مهدی، 1368، تحلیل اشعار ناصر خسرو، چاپ پنجم، انتشارات دانشگاه تهران.
محقق، مهدی، 1369، دومین بیست گفتار، در مباحث ادبی و تاریخی و فلسفی و کلامی و تاریخ علوم در اسلام، مؤسسه مطالعات اسلامی، سلسله دانش ایرانی39.
مشکور، محمد جواد، 1355، تاریخ شیعه و فرقههای اسلام تا قرن چهارم، انتشارات اشراقی.
مطهری، مرتضی، 1373، فلسفه اخلاق، چاپ دوازدهم، انتشارات صدرا.
مهدوی کنی، محمد رضا،1388، نقطههای آغاز در اخلاق عملی، چاپ بیست و چهارم، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
میبدی، رشیدالدین، 1339، کشفالاسرار، به اهتمام علی اصغر حکمت، چاپ تابان،ج1.
ناصر خسرو ، 1363، جامعالحکمتین، به اهتمام دکتر محمد معین و هنری کربین، چاپ دوم، چاپخانه شرکت گلشن، کتابخانه طهوری.
ناصر خسرو، 1363، گشایش و رهایش، با تصحیح و مقدمه سعید نفیسی، نشر جامی، چاپ اول، چاپ آفتاب.
ناصر خسرو، 1370، زادالمسافرین، چاپ افست، انتشارات کتاب فروشی محمودی، چاپ رشدیه.
ناصر خسرو، 1384، دیوان اشعار، با مقدمه سید حسن تقیزاده،چاپ چهارم، مؤسسه انتشارات نگاه، چاپ نوبهار.
ناصر خسرو، 1387،دیوان اشعار، تصحیح مجتبی مینوی، چاپ سوم، انتشارات معین، چاپ مهارت.
ناصر خسرو،1354، وجه دین، زبان و فرهنگ ایران، ناشر کتابخانه طهوری.
نراقی، احمد، 1361، معراجالسعادت، از انتشارات رشیدی و امین، چاپ دوم، تیرنگ .
نصرت، امین، 1365، اخلاق، اقتباس و ترجمه از تهذیبالاخلاق ابن مسکویه.
یادنامه ناصر خسرو،1356، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
یوسفی، غلامحسین، 1355، دیداری با اهل قلم، مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه فردوسی، ج1.