خلاصه پروژه بررسی الگوی رشد کودکان زیر2 سال درشبکه بهداشتی شهرستان شبستر
پروژه تحقیقاتی
جهت اخذ درجه کارشناسی علوم تغذیه
مقدمه و اهمیت موضوع
تغذیه مناسب برای تامین رشد و نمو طبیعی کودکان دارای نقش اساسی است.(Berman,2002)
نیازهای‌تغذیه‌ای‌انسان‌هاطی‌دوران‌مختلف‌زندگی‌تفاوت‌عمده‌‌‌‌وآشکاری‌دارد.کودکان‌ازجمله‌گروهای‌آسیب‌پذیری هستند که نیازهای تغذیه ای متفاوت آنها باید موردعنایت وتوجه ویژه باشد.
کمبودهای مواد مغذی به سرعت منجربه بروزعوارض‌وآثارناشی‌ازسوتغذیه میگردند.ودرهمان‌حال‌اضافه دریافت مواد غذایی منجربه ظهور نوع دیگری ازسوتغذیه یعنی چاقی درکودکان میشود.کم تحرکی ودریافت مواد غذایی کم ارزش وپرانرژی وعادات نامناسب درزندگی کودکان آنها را به سمت اضافه وزن و چاقی سوق می دهد.(درستی1385٬)فقر تغذیه درکشورهای درحال توسعه بسیارشایعتر از کشورهای توسعه یافته است.تخمین های اخیردر مورد شیوع عدم تامین غذایی درکشورهای درحال توسعه که بر اساس برآوردهای فقرتغذیه بنا شده اند نشان میدهند که حدود 18درصد کل افراد درکشورهای درحال توسعه درفقرتغذیه بسرمی‌برند.(نلسون٬ 1382) شواهدی پیشنهاد می دهند که فقر تغذیه اثرات کلی بر سلامت کوتاه مدت و طول عمر و نیز کیفیت زندگی حاصل ازآن دارد این اثرات نه تنها شامل اثرات حاد بر میزان بیماری ومرگ ومیر است بلکه شامل اثرات طولانی مدت برتوسعه شناختی واجتماعی٬ظرفیت کار فیزیکی٬مولد بودن ورشد اقتصادی دارد
به عنوان مثال نا امنی غذایی درزنان با شدتی که باعث ناکافی بودن مواد مغذی میشوند وفقر تغذیه متعاقب آن به شیوع بیشتر نوزادن با وزن کم تولد (LBW) منجر میشود وممکن است تولید شیر پستانی را نیز تحت تاثیر قراردهند. این تاثیرات متعاقبا باعث بروزاختلالات نمو شناختی و نورولوژیک میشوند که درنتیجه میزان کارامدی افراددربزرگسالی راکاهش میدهند.همچنین افرادی که با شدت بیشتری آسیب دیده اند ممکن است قابلیت شغلی ضعیفی داشته باشندکه‌درنتیجه توانایی آنها برای تامین غذایی‌کاهش می‌دهداین سیکل معیوب ممکن است ازنسلی به نسل‌دیگرتداوم یابد وباعث ماندگاری عواقب بیولوژیک فقر تغذیه شود.(نلسون٬ 1382)
مطالعات آینده نگر پیشنهاد میکند که کودکان شدیدا کم وزن (کمتر از 60% وزن قابل قبول برای سن ) 8 برابر بیشتر ازکودکان با تغذیه طبیعی درمعرض خطر مرگ و میر قرار دارند وکودکانی که به طور متوسط کم وزن هستند (بین 69-60 درصد وزن قابل قبول برای سن) 4 برابر ببیشتر درمعرض خطرند وحتی‌کودکانی که به طورخفیف کم وزن میباشند(بین79-70درصد وزن قابل قبول برای سن )2برابربیشتردرمعرض خطرند.
شیوع بالای مرگ و میر درکودکان کم وزن پیشنهاد میکند که بیش از نیمی ازمرگهای کودکان ممکن است به طورمستقیم یا غیرمستقیم به علت فقر تغذیه باشد به علاوه 83 درصد ازاین مرگها ازفرم خفیف تا متوسط فقرتغذیه ناشی میشودیک‌عامل عمده درواقع قابلیت قوت‌گرفتن بیماری عفونی‌توسط فقرتغذیه است‌همچنین افرادی‌که ازسو تغذیه دوران‌کودکی زنده مانده اند نسبت به‌آنهایی‌که تغذیه مناسب داشته اندودرهمان محیط زندگی کرده اند درعملکرد شناختی و وضعیت تحصیلی کمبودهایی را نشان میدهند. (Berman,2004)
ارزیابی‌رشدیک جز اساسی ازمراقبت بهداشتی کودکان می باشدزیراتقریبا هرمشکلی‌درزمینه فیزیولوژیک٬ ارتباط بااشخاص و اجتماعی می‌تواند اثرنامطلوبی روی رشد‌داشته باشد.بهترین وسیله درارزیاب‌رشد٬نمودار است. shari,1997))
از جمله عوامل موثر دررشد عبارتند از:عوامل ژنتیکی٬رشد داخل رحم٬عوامل اندوکرینی٬تغذیه٬محیط٬نژاد٬ طبقه اجتماعی واقتصادی٬بیماری‌های‌عفونی٬فقرتغذیه‌ای‌مادر٬وزن‌کم تولد وغیرمی‌باشد (Berman,2004) که شاید مهمترین علت افت رشد٬سوتغذیه باشد که هنوز در نقاط مختلف دنیا و نیز ایران مساله بسیار مهمی است.عدم تامین غذایی وفقر تغذیه تظاهرات رفتاری یا بیولوژیک٬مشکلاتی هستند که ریشه درجامعه جهانی از سطح فردی وخانوادگی تا سطح جمعیتی٬کشوری و بین المللی دارند بنابراین مقررات علمی گسترده‌ای باید طراحی شود تا امکان ایجاد راه حل‌های موثروطولانی مدت رابه حداکثر برساند
برخوردعلمی برای حل چنین مشکلی باید دربرگیرنده دانشهای بیولوژیکی باشد که هسته اصلی قوانین تغذیه ای را تشکیل میدهند(Berman,2004)
عوامل موثر بر رشد و نمو:
رشد ونموانسانها متاثراز دوعامل بسیار مهم ارث ومحیط‌است که درمورد عامل ارث که یک عامل بالقوه است تاثیرکمی می‌توان درآن گذاشت اما درمورد عامل محیط فاکتورهایی را می‌توان تقویت‌کرد ویا کاهش داد
عوامل محیطی دردومرحله قبل وبعدازتولد قابل ملاحظه میباشد :
1- عوامل محیطی قبل ازتولد مانند :
٭ تغذیه صحیح مادر
٭وضعیت اقتصادی ، فرهنگی ، بهداشتی وبرخی ازبیماریهای مادرمی‌تواند برروی جنین اثرگذارباشد مانند : سرخجه ، سیفلیس که می‌تواند باعث عفونت جنین دررحم شود.
2-فاکتورهای‌محیطی‌بعدازتولدنقش‌بسیارمهمی‌دررشدونموکودک‌داردکه‌عبارتنداز:
٭صفات‌ارثی وژنتیکی:عوامل‌ژنتیکی بررشدوتکامل‌اجتماعی وعقلانی‌وشخصیت‌موثر است.
٭سن : رشدونمو درسال اول زندگی ودوران بلوغ سریعتر ازدیگر دوره‌های زندگی است .
٭جنس : دوران بلوغ جنسی دختران ازده سالگی وپسران ازسیزده سالگی آغاز میشود .
٭تغذیه:نقش بسیارمهمی‌دررشد ونمو دارد .بخصوص در3 سال اول عمرکودک دارای اثرات بسیارمهمی بررشد مغزی وجسمی‌طفل برجای میگذارد‌کمبود غذاها مثل‌کمبود ویتامینDویاکمبودپروتئین‌مانع‌رشد‌ونمومی‌شود. وهمچنین‌تغذیه‌نامتعادل‌نیزمانع‌رشدونمومی‌شود.
٭بیماریها: بیماریهای مزمن واسهال وعفونت‌یا ناهنجاریهاهای مادرزادی سبب تاخیر رشد ونمو میشود .عوامل‌آندوکرین( غدد درون ریز )، کم‌کاری بعضی غدد مترشحه درون ریز مثل تیروئید و هیپوفیز سبب تأخیررشد میشود .
3-عوامل‌محیطی:معتقدندکه‌بین‌فصل‌ورشدارتباط‌کمتری وجودداردولی‌به هرحال مطالعات نشان داده‌اند که درفصل بهاررشد قدی ودرفصل‌زمستان رشد وزنی بیشتر میباشد
4 – عوامل روانی: که بیشترباعث کم اشتهایی وبه دنبال‌آن سبب تاخیررشد می شود .
5-وضع‌اقتصادی،فرهنگی،بهداشتی،فقر،کمبودسرویس‌های بهداشتی،عادات‌غلط‌وعدم‌اطلاع از تغذیه صحیح و بهداشتی باعث تاخیررشد میو شود .
6-عوامل فرهنگی و
عوامل دیگر:وزن‌هنگام تولد چند قلویی وقت نداشتن‌مادر تولیدات‌کشاورزی محدود محدود ناامنی غذایی
مراحل تکاملی کودک
متخصصین‌اطفال نیاز به‌درک‌الگوهای رشد و نمودارند به‌این علت‌که بتوانند هرگونه تاخیر تاخیریاناهنجاری درنموراتشخیص‌دهند.یک‌روش دیگردرارزیابی میزان‌تکامل‌کودک مشخص کردن میزان تکامل درحوزه های معینی مثل توانا ییحرکات ظریفا جتماعی خلقیتکلم وخلقیتکلم وشناختی میباشد
شاخص های تن سنجی:
ارزیابی سطح تغذیه درکودکان به منظور شناسایی کمبود یا اضافی دریافت مواد غذایی و برآورد مقدار مطلوب انرژی دریافتی برای پیشبرد رشد و سلامتی کودک لازم و ضروری است
آنتروپومتری
ارزیابی آنتروپومتریکی(استفاده ازداده های تن سنجی)جزیی ضروری درارزیابی سطح تغذیه ومراقبتهای پایشی درکودکان است.انواع اندازه گیری آنتروپومتری وجود دارد که هرکدام اطلاعات متفاوتی را دراختیار میگذارد و هیچ اندازه ای به تنهایی برای مشخصه های کامل وضع تغذیه ای فرد کفایت نمیکند.اندازه گیری های تن سنجی همانند وزن٬قد٬دورسر وکلفتی چین پوستی وضع تغذیه ای کنونی فرد را نشان میدهد درحالی که وزن هنگام تولد٬وزن سایر افراد خانواده و عوامل محیطی دیگر نیز بر رشد کودک موثر است و باید درکنار اندازه گیری های آنتروپومتری در نظر گرفته شوند.(درستی٬ 1385)
رشد وزنی:
95 درصد ازکودکان وزن تولد 4.6-2.5 کیلوگرم و به طورمتوسط 3.5-3.25 کیلوگرم دارند بعد ازتولد نوزاد ممکن است به علت از دست دادن آب اضافی سلولها و تغذیه ناکافی 10-5 درصد کاهش یابد ولی بعد از 10-7 روز وزن تولد خود را به دست می آورند و بعد از آن با سرعت حدود 30 گرم در روز به رشد خود ادامه میدهند.بین 3 تا 4 ماهگی وزن کودک تقریبا 2 برابر وزن تولد می شود بعد از 6 ماهگی سرعت رشد وزن باز هم آهسته تر شده و تا 12 ماهگی روزانه 15-12 گرم به وزن کودک افزوده میشود طوری که در12 ماهگی کودک به طور متوسط 3 برابر وزن هنگام تولد میشود ودر2 سالگی به چهاربرابر وزن تولد می رسد.
(رحیمی٬ 1381)
رشد قدی:
قد هنگم تولد برخلاف وزن تولد که بسیار متغییر می باشد٬زیاد متغییر نیست وبه طور متوسط4±50 سانتی متر است.بعد ازتولد درابتدا رشد قدی سریع است وبه تدریج سرعت آن کاهش می یابد.
قد کودک در3 ماه اول حدود 3.5 سانتی متردرهر ماه رشد میکند طوری که قد کودک در3 ماهگی حدود 61-60 سانتی متر می شود و بعداز 6 ماهگی هر ماه 2 سانتی متر به قد آن افزوده میشود ویک کودک 6 ماهه به طور متوسط 67-66 سانتی متر قد داشته باشد.درکل درسال اول زندگی حدود 50 درصد به قد زمان تولد افزوده میشود.ودرطول سال دوم زندگی هرماه یک سانتی متربه قدکودک افزوده میشود..(رحیمی٬ 1381)
دور سر:
متوسط دورسرهنگام تولد 35 سانتی متر است.محیط دورسر در 6 ماه اول حدود 9 سانتی متر و در 6 ماه دوم حدود 3 سانتی متر افزوده میگردد.رشد مغز درسال دوم زندگی کاهش میابد.و بعد ازیک سالگی٬در باقی عمر 10 سانتی متر به محیط سر افزوده می گردد.(صراع٬ 1371)
دیگر شاخص های رشد کودکان
· وزن برای سن
· قد برای سن
. دورسربرای سن
· وزن برای قد
· شاخص توده بدن (BMI) برای سن
مقایسه شاخص های تن سنجی:
وزن:
توزین فرد٬پایه ی بسیاری از نمایه های تن سنجی است.این روش ساده بوده و وزن فرد به طور مستقیم با سایز بدن او مرتبط است.روشی ارزان وتکرار پذیر بوده و به مقدارزیاد با چربی بدن ارتباط دارد.
باید توجه داشت که وزن بدن اطلاعاتی از اجزای تشکیل دهنده ی ترکیب بدن نمی دهد.محدودیت دیگر استفاده از وزن به تنهایی این است که وزن مرتبط با قد است بنابراین بچه های بلندتر سنگین ترند و ممکن است به اشتباه چاق تلقی شوند.بنابراین استفاده ازوزن به‌تنهایی‌برای‌تشخیص چاقی توصیه نمیشود.(درستی٬ 1385)
وزن برای سن:
اندازه ی وزن برای سن به تنهایی نمی تواند اطلاعات کافی به منظور تفاوت گذاشتن بین سوتغذیه حاد با مزمن فراهم کند.
زیرا سوتغذیه مزمن درکودکان پس از مدتی ایجاد کوتاهی قد ودرنتیجه کاهش وزن میکند ولی سوتغذیه حادیاسوتغذیه درمراحل اولیه اثرکمی روی قد دارد بنابراین باعث طبقه بندی نادرست میشود
فهرست پروژه بررسی الگوی رشد کودکان زیر2 سال درشبکه بهداشتی شهرستان شبستر
فهرست:
عنوان ...............................................................................................................................................................................صفحه چکیده........................................................................................................................................................................................Iمقدمه و اهمیت موضوع........................................................................................................................................................1
فصل اول(کلیات)
عوامل موثر بر رشد و نمو....................................................................................................................................................4 مراحل تکاملی کودک............................................................................................................................................................5 شاخص های تن سنجی........................................................................................................................................................7 وزن...........................................................................................................................................................................................9 وزن برای سن..........................................................................................................................................................................9
قد............................................................................................................................................................................................10
وزن برای قد.........................................................................................................................................................................10 شاخص توده ی بدنی..........................................................................................................................................................11
دور سر برای سن.................................................................................................................................................................11
ارزیابی رشد کودکان...........................................................................................................................................................11
رشد طبیعی در کودکان....................................................................................................................................................15
انحراف از رشد طبیعی........................................................................................................................................................16
اختلال در رشد(FTT)......................................................................................................................................................18
عوامل موثر در اختلال رشد...............................................................................................................................................19
تشخیص اختلال رشد.........................................................................................................................................................20
درمان اختلال رشد.............................................................................................................................................................21
سرانجام کودکان FTT.....................................................................................................................................................23
کودکان با وزن کم هنگام تولد.(LBW).......................................................................................................................23
سوتغذیه پروتیین_انرژی....................................................................................................................................................25
ماراسموس.............................................................................................................................................................................26
کواشیورکور...........................................................................................................................................................................26
عوارض سوتغذیه...................................................................................................................................................................26
درمان سوتغذیه....................................................................................................................................................................27
چاقی درکودکان...................................................................................................................................................................27
فصل دوم
(نیازهای در کودکان)..........................................................................................................................................................28
انرژی......................................................................................................................................................................................28
پروتییین................................................................................................................................................................................28
اسید چرب.............................................................................................................................................................................29
کربوهیدرات..........................................................................................................................................................................30
آب...........................................................................................................................................................................................30
مواد معدنی
آهن.........................................................................................................................................................................................31
کلسیم....................................................................................................................................................................................32
روی........................................................................................................................................................................................33
ویتامین ها
ویتامین D............................................................................................................................................................................33
ویتامین K............................................................................................................................................................................34
ویتامین B12.......................................................................................................................................................................36
فصل سوم
مروری بر مطالعات در ایران..............................................................................................................................................38
مروری بر مطالعات در جهان.............................................................................................................................................41
فصل چهارم
روش تحقیق.........................................................................................................................................................................43
فصل چهارم(یافته ها)
یافته های حاصل از پژوهش.............................................................................................................................................47
فصل پنجم
بحث و بررسی یافته ها.......................................................................................................................................................52
نتیجه گیری........................................................................................................................................................................54
پیشنهادات............................................................................................................................................................................55
منابع و ماخذ
فهرست منابع........................................................................................................................................................................56
منبع:
٭-ابراهیمی ممقانی م٬قاٸم مقامی ج٬بررسی تن سنجی کودکان زیر 2 سال مناطق شهری و روستایی تبریز٬خلاصه مقالات سومین کنگره تغذیه ایران٬دانشگاه علوم پزشکی اصفهان٬ 1373 .
٭-احمدی بخشندی.عوامل موثر در شیوع بالای وزن کم هنگام تولد٬پایان نامه ی دکتری دانشکده بهداشت و تغذیه دانشگاه علوم پزشکی٬ 1و 9 ٬10٬ 31-٬30 ٬43 54.
٭- افشار ح، زکىزاده ج، گوهریان ا، نشاط درست، ب. بررسی شیوع FTT و علل آ ن درمنطقه 24 متری اصفهان در سالهای 73 و 74، پایان نامه دکترا، شماره 3094، سال 1374.فهرست تشریحی مقالات تغذیه‌ای کشور، انتشارات انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع کشور،1378،جلد 6 ،ص 59.
٭-برمن ر٬کلیگمن ر.مبانی طب داخلی کودکان نلسون٬حیان٬ 1381 ٬ 77 و٬95-84 .
4- برمن ر٬کلیگمن ر٬جنسن ه.سهیل ادیب نژاد٬درسنامهطب کودکان نلسون٬حیان٬ 1383 ٬ 7و55-57و95-64.
٭-بهبود رشد و تغذیه کودکان (مجموعه آموزشی ویژه پزشکان) وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی٬ 1380 .
٭-ترویج اسلامی س٬ملک ع.تغذیه تکمیلی شیرخواران٬انتشاراتت همدل٬ 1385٬ 24-22.
-حیدری ت٬قریشی ف٬امینی م.بررسی رشد کودکان زیر 2 سال جهرم و مقایسه آن با معیارهای NCHS ٬مجله دانشکده علوم پززشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد٬1384٬ 3 ٬ 47-42.
٭درستی ا٬حجت پ.تغذیه و چاقی در کودکان٬ انتشارات دنیای تغذیه٬ 1385 ٬ 94-90و95-99.
٭ دانشمند م، روانشاد ش. تعیین فراوانی اطفال زیر 2 سال مبتلا به FTT تحت پوشش مراکز بهداشتی درمانی روستائی کاشان از مهر1371 تا مهر 1372. پایان نامه دکترا، شماره 11-WS، ، سال 1372.فهرست تشریحی مقالات تغذیه ای کشور (1373-1374) .انتشارات انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذائی کشور ،1375،جلد 5،ص 86 .
٭ دهقان م، روانشاد ش، تعیین میزان شیوع سوءتغذیه پروتئین – انرژی در کودکان کمتر از 2 سال شهرستان کازرون در سال 1373. پایان نامه دکترای پزشکی، شماره 3357، سال 74، فهرست تشریحی مقالات تغذیه ای کشور (1373-1374) .انتشارات انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذائی کشور ،1375،جلد 5،ص 87 .
٭رحیمی ع.بررسی و مقایسه اثر آموزش رفتاری و تغذیه ای مادر و مکمل یاری روی بر رشد کودکان٬پایان نامه ی دکتری دانشکده بهداشت و تغذیه دانشگاه علو پزشکی تبریز٬ 81 ٬10-9.
٭سالم ز٬شیخ فتح الهی م٬اسماعیلی ع.شیوع سوتغذیه در کودکان 5-1 ساله شهر رفسنجان٬مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان٬ 1381 ٬ 4 ٬ 265-260.
٭سعیدی ر٬منحنی رشد کودکان٬اردیبهشت 1387.
٭ سیمای تغذیه کودکان در استانها. وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی. آبانماه.1377.
٭شهرکی م٬ رخشانی ف٬ارزیابی کودکان 36-0 ماهه در مراکز بهداشتی-درمانی شهرستان های استان سیستان و بلوچستان٬خلاصه مقالات سومین کنگره تغذیه ایران٬دانشگاه علوم پزشکی اصفهان٬اسفند ماه 1373 .
٭ شیخی ع، ارشادی ا، یزدانی ع، حیدری م. تعیین فراوانی اطفال زیر 2 سال مبتلا به FTT (اختلال رشد) تحت پوشش مراکز بهداشتی درمانی شهرستان کاشان. پایان نامه دکترا، شماره 12-WS. سال 1372.فهرست تشریحی مقالات تغذیه ای کشور (1373-1374).انتشارات انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذائی کشور .1375 ،جلد 5،ص87.
٭صراع ع٬مسایل رایج طب اطفال٬انتشارات قلمی٬1371٬64-57.
٭ فلاح زاده ابرقوی ع، روانشاد ش. بررسی میزان شیوع سوءتغذیه در کودکان کمتر از 5 سال شهر ابرکوه. پایان نامه دکترا, شماره 4063، ، سال 1376.فهرست تشریحی مقالات تغذیه ای کشور(13751376).ا (13751376).انتشارات انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذائی کشور ،1378،جلد7،ص198 .
٭فصلنامه علمی پژوهشی فیض٬بررسی میزان رشد تا دو سالگی کودکان مناطق روستایی شهر بابل٬ 1381
٭نعمتی ع٬باقی ع.ارزیابی وضعیت آنتروپومتریک پسران کمتر از 6 سال اردبیل٬ 1384
٭ کبیری م، طرفه نژاد م، سالاری س، خوشخان ح، موحدی م. بررسی شیوع سوءتغذیه در اطفال زیر 5 سال استان یزد. پایان نامه دکتر ا‌‌سال.1373.فهرست‌تشریحی مقالات‌تغذیه‌ای کشور(1375-1374)،انتشارات انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذائی کشور ،1378 ،جلد 6.،ص 62.
٭ناصری ح.بررسی الگوی رشد کودکان زیر 2 سال شهر تسوج و مراکز بهداشتی تابع٬پایان نامه ی کارشناسی دانشکده بهداشت و تغذیه دانشگاه علوم پزشکی تبریز٬ 1389
٭ ناصری م، عسکری س، جراحی ا. بررسی شیوعFTT در کودکان زیر 2 سال در شهر زنجان. پایان نامه دکترا, شماره 1-530، ، سال 1374.فهرست تشریحی مقالات تغذیه‌ای کشور (1373-1374).انتشارات انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذائی کشور ،1375،جلد 5،ص 89.
٭ولدخانی ن.تعیین وضعیت قد و وزن کودک زیر 3 سال بر اساس منحنی رشد٬ 1385
Abdollah MA.Nutritional status of preschool Children in
centeral SaudiArabia.Ecologyof food nut.1982;12(2):103-107
C Joan ٬A Debbi.obesity childhood.Jun peer rew.
2010;375(9727):1737-1748.
Child Nutrition (Review): WHO. Geneva. 1996.
http://www.koodakaneh.com;internet acceced 16 jun 2011
http://www.professor soltanzadeh.htm;acceced internet 26
may 2011
http://www.Medlib medical articles
library.htm;Internet;Accessed 20 May 2011
Judith SH٫sari E.life cycle nutrition٫jones &bartleet٫ boston. 2011:42-62.
Mahan k,Escott-stonp S.krauses food nutrition therapy,SaundearElsevire,philade phia.2008:200-239.
Monteiro C, Benicio M,a Conde L.Narrowing socioeconomic inequality in child stunting: the Brazilian experience. Bull world health organ.2011;88(4):311-305.
Olsen E M, PetersenJ, Jørgensen T. Failure to thrive: the prevalence and concurrence of anthropometric criteria in a general infant population.Arch Dis Child.2007;92(2):114-109.
Padmapriyadarsini C,Pooranagangadevi N,Chandrasekaran K,Sudha Subramanyan, C.Prevalence of Underweight, Stunting, and Wasting among Children Infected with Human Immunodeficiency Virus in South India.Int J pediatr.2009
Tejas A, Wgatt G, Ramierez M, et al.Prevalence of
undernutrition and Iron deficiency in preschool children
from different socioeconomic regions in the city of oaxaca .
J NutrScivitaminol.tokyoi. 2001;47 (1):47-51.